Nadzór Sanitarny

Oddział Epidemiologii

Zakres działania Oddziału Epidemiologii

Do zakresu działania Oddziału Epidemiologii należą w szczególności:

  1. dokonywanie analiz i ocen stanu epidemiologicznego;
  2. nadzór nad warunkami higieniczno-sanitarnymi, jakie powinien spełniać personel medyczny, sprzęt oraz pomieszczenia, w których udzielane są świadczenia zdrowotne w celu zapobiegania powstawania chorób zakaźnych;
  3. nadzór i współudział w opracowywaniu programów i planów działalności zapobiegawczej i przeciw epidemicznej oraz kontrola realizacji przez podmioty lecznicze tych programów i planów;

Czytaj dalej ...

Sytuacja epidemiologiczna zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A na terenie nadzorowanym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie

Etiologia

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (potocznie nazywane żółtaczką pokarmową) wywołuje wirus zapalenia wątroby typu A (HAV, ang. Hepatitis A Virus), zaliczany do rodzaju enterowirusów. Struktura wirusa HAV nie ulega zniszczeniu zarówno pod wpływem temperatur poniżej 0ºC, jak również substancji chemicznych, jak kwasy i etery. Wirus zapalenia wątroby typu A ulega inaktywacji przy 100⁰C, pod wpływem chloru, formaliny jak i promieni ultrafioletowych (UV). Występuje tylko jeden serotyp tego wirusa.

Patogeneza

Wirus szerzy się kilkoma drogami: pokarmową, seksualną oraz jatrogenną. Jedynym żywicielem wirusa jest człowiek. Identyfikacja wirusa jest możliwa w 1-2 tygodni po zakażeniu (wydalanie wraz z kałem). Wirusemia (tzn. obecność wirusa we krwi) jest obecna w początkowej fazie choroby, jak również w pierwszych 30 dniach fazy ostrej. Identyfikacja wirusa jest możliwa przez hodowlę wirusa z pobranej próbki stolca oraz przez wykrycie obecności anty-HAV IgM w surowicy. Do czynników ryzyka zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu A zalicza się:

  • bliski kontakt z osobą chorą na wzw typu A (kontakty domowe, ryzykowne zachowania seksualne, zwłaszcza wśród mężczyzn)
  • kontakty z cudzoziemcem lub osobą podróżującą do krajów endemicznego występowania wirusa HAV (znaczne obszary Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej)
  • przyjmowanie narkotyków zakażoną igłą
  • spożywanie nieumytych owoców jagodowych (truskawki, maliny, borówki) i innych owoców
  • spożywanie owoców morza (krewetki, małże, mule i inne skorupiaki)
  • picie wody z niewiadomego źródła

Obraz kliniczny

Średni okres wylęgania żółtaczki pokarmowej wynosi około 28 dni. Zależnie od występujących objawów wyróżnia się trzy postacie choroby zakaźnej:

  • bezżółtaczkowa, objawy przypominające grypę (gorączka, osłabienie, brak apetytu) lub niestrawności żołądka (bóle brzucha, objawy dyspeptyczne)
  • żółtaczkowa, towarzyszy jej ściemnienie moczu, odbarwienie stolca, podwyższona temperatura
  • cholestatyczna, której charakterystycznym objawem jest świąd skóry oraz przeczosy po zadrapaniach

 

Nie występuje przewlekła postać wzw typu A - objawy ustępują po upływie 2 miesięcy. Wyjątek stanowi postać cholestatyczna – może trwać ponad 3 miesiące.

Rozpoznanie

Najczęstszą metodą rozpoznania choroby wirusowego zapalenia wątroby typu A jest identyfikacja przeciwciał anty-HAV za pomocą badań immunologicznych metodą ELISA. Obecność anty-HAV IgM świadczy o ostrej fazie choroby. Przeciwciała utrzymują się w surowicy chorego do 6 miesięcy. Z kolei przeciwciała klasy IgG pojawiają się w późnej fazie wzw typu A i oznaczają przebycie zakażenia oraz nabycie odporności na wirusa HAV. Innymi wskaźnikami świadczącymi o zachorowaniu na wzw typu A są podwyższone wartości enzymów wątrobowych ALT i AST, nazywanych inaczej wskaźnikami funkcji wątroby.  

Epidemiologia

Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi działalność zapobiegawczą i przeciwepidemiczną m.in. w zakresie chorób zakaźnych w oparciu o ustawę z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1261). Ponadto, zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2016 r., poz. 1866, z późn. zm.) jest prowadzona rejestracja przypadków podejrzeń i rozpoznań zakażeń, chorób zakaźnych i zgonów z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej na podstawie zgłoszeń przekazywanych Państwowej Inspekcji Sanitarnej przez lekarzy, felczerów oraz diagnostów laboratoryjnych.

W 2017 roku zaobserwowano wzrost liczby zgłoszonych zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A w porównaniu do lat ubiegłych. W okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. z terenu miasta Krakowa i powiatu krakowskiego zgłoszono 78 przypadków wirusowego zapalenia wątroby typu A w porównaniu do pojedynczych zgłoszeń zachorowań w latach 2014-2015 oraz braku zgłoszeń wzw typu A w 2016 roku. W 2017 roku zarejestrowano 63 zachorowania w grupie mężczyzn i 15 zachorowań u kobiet, czyli zachorowania wśród mężczyzn stanowiły 81%. Większość zachorowań wystąpiła w przedziale wiekowym 18-35 lat zarówno wśród mężczyzn jak i kobiet (wykres 1).

 

Zapadalność na wzw typu A w mieście Krakowiei powiecie krakowskim na dzień 30 września 2017 roku wynosiła 39 na 100 000 ludności. Zapadalność na wzw A była ponad 11-krotnie wyższa w porównaniu do danych z roku 2015, przy czym w 2016 roku nie zgłoszono żadnego przypadku zachorowania na ww. chorobę (wykres 2).

Leczenie i profilaktyka

Nie ma leczenia swoistego skierowanego przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu A. Aby zapobiec szerzeniu się wirusa HAV należy zwrócić szczególną uwagę na higienę osobistą (zwłaszcza mycie rąk) oraz przygotowania środków spożywczych z zachowaniem zasad higieny i poddawania ich w miarę możliwości zabiegom termicznym bezpośrednio przed ich spożyciem. Ponadto nie wskazane jest picie wody z niewiadomego źródła.

Najbardziej efektywnym sposobem zabezpieczenia się przed wirusowym zapaleniem wątroby typu A jest uodpornienie czynne, tj. szczepienia ochronne w cyklu dwudawkowego szczepienia podstawowego przy zastosowaniu szczepionki inaktywowanej. Zaleca się szczepienia ochronne osobom zmagającym się z przewlekłymi postaciami wirusowego zapalenia wątroby jak również podróżującym do krajów o wysokim współczynniku zapadalności na wirusowe zapalenie wątroby typu A (obszary Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej), pracownikom mającym kontakt z żywnością nieopakowaną, pracownikom służby zdrowia, zakładów oczyszczania kanalizacji.

 

 

wykonała: Agnieszka Wiśniewska

Analiza zachorowań na wybrane choroby zakaźne, z uwagi na częstotliwość ich występowania lub zagrożenie dla życia i zdrowia pacjenta na terenie miasta Krakowa i powiatu krakowskiego w latach od 2013 do 2016

Państwowa Inspekcja Sanitarna na podstawie ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1261) prowadzi działalność zapobiegawczą i przeciwepidemiczną m. in. w zakresie chorób zakaźnych. Rejestracja przypadków podejrzeń i rozpoznań zakażeń, chorób zakaźnych i zgonów z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej jest prowadzona na podstawie zgłoszeń przekazywanych Państwowej Inspekcji Sanitarnej przez lekarzy i kierowników laboratoriów zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2016 r., poz. 1866, z późn. zm.).

W 2016 roku do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie wpłynęło 137272 zgłoszeń podejrzenia lub rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej, w tym 127207 przypadków dotyczyło zachorowań na grypę (221 przypadków grypy zostało potwierdzonych badaniami diagnostycznymi). Zgłaszane zachorowana w większości przypadków mają charakter sezonowy. Ponadto w omawianym okresie hospitalizowano 3387 osób z powodu stwierdzenia zakażenia lub choroby zakaźnej, co stanowi 2,47% ogółu zgłoszonych zachorowań. W 2016 roku odnotowano 26 zgonów z powodu choroby zakaźnej.

Poniżej przedstawiono krótką charakterystykę wybranych chorób zakaźnych.

1. Choroby zakaźne przenoszone drogą kropelkową

Z roku na rok, na terenie nadzorowanym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie systematycznie odnotowuje się spadek zachorowań na choroby zakaźne przenoszone drogą kropelkową.

  • Ospa wietrzna

Jest to wysoce zakaźna, bardzo zaraźliwa choroba, wywołana pierwotnym zakażeniem wirusem ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus – VZV), przebiegająca z gorączką i swędzącą wysypką pęcherzykową na skórze i błonach śluzowych. Ponad 90% zachorowań występuje u dzieci od 1 do 15 roku życia, ale brak odporności naturalnej powoduje, że można zachorować w każdym wieku. Okres zaraźliwości trwa 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki aż do 6-7 dni po pojawieniu się wysypki. Okres wylęgania waha się od 11 do 21 dni. Wirus Varicella zoster znajduje się w wydzielinie z nosa i gardła oraz w zawartości pęcherzyków chorych osób. Zakażenie szerzy się, poza drogą kropelkową, drogą kontaktów bezpośrednich oraz pośrednich np. poprzez artykuły świeżo zanieczyszczone zawartością pęcherzyków osoby chorej na ospę wietrzną lub półpasiec. Zachorowanie na ospę wietrzną pozostawia trwałą odporność [1].

W 2016 roku do tut. Organu Inspekcji Sanitarnej wpłynęło 3637 formularzy dotyczących rozpoznania zachorowania na ospę wietrzną, w tym 31 osób było hospitalizowanych. W odniesieniu do roku 2015 odnotowano spadek zachorowań na ospę wietrzną o 35%, z kolei w stosunku do roku 2014 i do roku 2013 – odpowiednio o 47% i 27%.

  • Różyczka

Różyczka jest wysypkową chorobą zakaźną wieku dziecięcego, przebiegającą z bladoróżową wysypką, gorączką oraz powiększeniem węzłów chłonnych. W razie wystąpienia infekcji we wczesnym okresie ciąży może dojść do uszkodzenia płodu [1]. Rezerwuarem zarazka jest chory człowiek, a materiałem zakaźnym wydzielina z jamy nosowo–gardłowej. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z materiałem zakaźnym, w przypadku różyczki wrodzonej jest nim również mocz. Zakaźność trwa ok. 14 dni, 6-7 dni przed i do 8 dni po ujawnieniu się infekcji. Okres zakaźności różyczki wrodzonej jest znacznie dłuższy nawet do 31 miesięcy po porodzie. Okres wylęgania choroby trwa przeciętnie 17 dni [5].

Po wprowadzeniu w 2003 roku do kalendarza szczepień ochronnych obowiązkowych szczepień przeciwko różyczce dla całej populacji dzieci odnotowano systematyczny spadek zachorowań na tą chorobę w Polsce. W 2013 roku na terenie miasta i powiatu krakowskiego zarejestrowano 2950 przypadków zachorowań na różyczkę, a w 2016 roku - 45 przypadków, co wskazuje na spadek aż o 98%, w porównaniu do roku 2013.

  • Odra

Odra jest ostrą chorobą wirusową występującą najczęściej w wieku dziecięcym, przebiega z gorączką, wysypką i stanem zapalnym błon śluzowych. Wirus szerzy się drogą kropelkową, źródłem zakażenia jest chory człowiek. Okres zaraźliwości trwa ok. 5 dni przed wystąpieniem wysypki, a kończy 5 dni po jej wystąpieniu. Okres inkubacji wirusa odry, od momentu zakażenia do wystąpienia typowych objawów trwa zwykle 9–14 dni. Pierwotnie wirus odry z rodzaju Morbillivirus zakaża komórki układu oddechowego, po czym 5–7 dnia od zakażenia dochodzi do wiremii. W okresie inkubacji mogą wystąpić objawy prodromalne, takie jak kaszel, katar, gorączka. W wyniku wiremii dochodzi do rozprzestrzenienia się wirusa w organizmie i wystąpienia wysypki, zwykle 14 dni po zakażeniu. Przebycie choroby pozostawia trwałą odporność [5].

W 2016 roku liczba chorych na odrę na terenie miasta Krakowa i powiatu krakowskiego utrzymuje się na podobnym poziomie jak w latach poprzednich, co ukazuje wykres 1.

  • Świnka

Nagminne zapalenie ślinianek przyusznych to choroba wirusowa przebiegająca z bolesnym obrzmieniem ślinianek, szyi i żuchwy. Powodujący ją wirus jest bardzo zaraźliwy i łatwo rozprzestrzenia się drogą kropelkową przez kichanie, kaszel, a nawet oddech lub przez używanie tych samych naczyń i sztućców albo innych przedmiotów mających styczność ze śliną chorego. Patogen może być obecny w ślinie 2-6 dni przed wystąpieniem objawów i 4-9 dni od początku choroby. W typowym przebiegu niezbyt wysoka gorączka, dreszcze, ból gardła i złe samopoczucie pojawiają się po upływie około 18 dni od kontaktu z chorym. Jednorazowe przebycie choroby pozostawia trwałą odporność [5].

W 2016 roku liczba chorych na świnkę na terenie objętym niniejszą analizą utrzymuje się na podobnym poziomie w stosunku do lat poprzednich, co przedstawiono na wykresie 1.

  • Płonica (szkarlatyna)

Płonica czyli szkarlatyna, jest wywołana przez paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes). Źródłem zakażenia jest człowiek chory na płonicę, na paciorkowcowe zapalenie gardła, a także zdrowy nosiciel drobnoustroju. Do zarażenia może dojść również pośrednio, przez odzież i sprzęty używane przez chorego. Okres wylęgania choroby jest krótki, trwa 1-3 dni. Choroba objawia się zmianami zapalnymi, głównie na błonie śluzowej gardła, anginą, gorączką, i drobnoplamistą, szkarłatną wysypką, szczególnie obfitą w miejscach dobrze ocieplonych i zgięciach fizjologicznych [1]. 

Na podobnym poziomie, co w ubiegłych latach utrzymuje się liczba chorych na szkarlatynę na terenie miasta Kraków i powiatu krakowskiego odnotowana w 2016 roku. Wyniki przeprowadzonej analizy zachorowalności zobrazowano na poniższym wykresie 1.

 

Podstawową i skuteczną metodą zapobiegania zachorowaniom na wyżej wymienione choroby są szczepienia ochronne. W Polsce do szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce stosuje się szczepionki skojarzone. Dostępna jest także szczepionka poczwórnie skojarzona przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej.

2. Pozostałe choroby zakaźne

Poniżej scharakteryzowano wybrane choroby zakaźne z terenu miasta Krakowa i powiatu krakowskiego wywołane przez bakterie i wirusy. Liczbę zgłoszonych do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie w latach 2013 – 2016 przypadków zachorowań przedstawiono na zamieszczonym poniżej wykresie 2.

  • Krztusiec

Krztusiec (koklusz) jest ostrą chorobą zakaźną układu oddechowego o charakterze nawracającym, na którą do niedawna chorowały wyłącznie dzieci. Zakażenie następuje drogą kropelkową przez kontakt z osobą chorą. Po okresie inkubacji, trwającym 7-10 dni, następuje objawowe stadium choroby zwykle z wyraźnie zaznaczonymi trzema fazami klinicznymi: nieżytową (trwającą średnio 1-2 tygodnie), ostrego, napadowego kaszlu (1-4 tygodnie) i zdrowienia (1-4 tygodnie). Typowym objawem u niemowląt i dzieci jest napadowy, szczekający kaszel z wydzielaniem lepkiej wydzieliny, natomiast u dorosłych przewlekły kaszel [1]. Zakaźność jest duża, najwyższa występuje we wstępnej, nieżytowej fazie i we wczesnym okresie napadowego kaszlu. Przechorowanie krztuśca nie pozostawia trwałej odporności [5].

Liczba zachorowań na krztusiec na terenie miasta Krakowa i powiatu krakowskiego w 2016 roku wzrosła niemal dwukrotnie w  porównaniu z rokiem 2015, tj. z 319 do 527 przypadków, natomiast w porównaniu z rokiem 2013 odnotowano aż siedmiokrotny wzrost zachorowań na tę chorobę: z 80 do 527 przypadków. Naukowcy upatrują przyczyn takiego stanu rzeczy, w zmianach genetycznych bakterii Bordetella pertussis, które zmniejszają skuteczność szczepień, redukcji potencji obecnych szczepionek, zanikającej z czasem ochrony poszczepiennej oraz większej dostępności do lepszych metod diagnostycznych [2].  W Polsce obecnie realizowany jest obowiązkowy program szczepień przeciw krztuścowi obejmujący podanie sześciu dawek szczepionki do 14. roku życia.

  • Borelioza z Lyme

Borelioza z Lyme jest choroba zakaźną, wywołaną przez krętki Borrelia burgdorferi sensu lato. Rezerwuarem krętków są gryzonie polne i zwierzyna płowa (sarny), przenoszą je kleszcze, dlatego jest to przenoszone przez kleszcze zakażenie odzwierzęce [1]. Dynamiczny wzrost zachorowań na boreliozę spowodowany jest aktywnością kleszczy, która ma charakter sezonowy (wczesną wiosną i jesienią) i wynika przede wszystkim ze zmian środowiskowych. W przebiegu choroby występują zmiany wielonarządowe: rumienie skórne, uszkodzenia układu nerwowego, narządu ruchu i serca.  Obraz kliniczny jest bardzo zróżnicowany, zależy od okresu choroby i stopnia zajęcia poszczególnych układów. Tradycyjnie boreliozę dzieli się na 3 okresy. W pierwszym, w miejscu ukąszenia przez zakażonego kleszcza, po upływie kilku dni lub tygodni pojawia się niebolesny rumień z mogącą towarzyszyć mu gorączką, osłabieniem, objawami grypopodobnymi. Drugi okres choroby jest wyrazem rozsiewu bakterii drogą krwionośną, a obraz kliniczny zależy od narządowego umiejscowienia zmian (bóle kostno-stawowe, bóle mięśniowe, bóle korzeniowe, zapalenia stawów, porażenie nerwu twarzowego, objawy oponowe, blok przedsionkowy, zapalenie osierdzia lub mięśnia sercowego). W trzecim okresie choroby dolegliwości stawowe i neurologiczne przybierają charakter przewlekły.

W roku 2016 do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie zgłoszono 498 przypadków boreliozy z analizowanego terenu, co stanowi wzrost o 36% w porównaniu do roku ubiegłego.

  • Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

Głównym rezerwuarem wirusa kleszczowego zapalenia mózgu są drobne gryzonie i kleszcze [1]. Rolę epidemiologiczną spełniają również zwierzęta gospodarskie np. u zakażonych przez kleszcze kóz i krów w okresie wiremii wirus może z krwi przeniknąć do gruczołów mlecznych oraz mleka. Do zakażenia dochodzi w wyniku ukłucia przez zakażonego kleszcza rzadko drogą pokarmową poprzez spożycie surowego mleka zakażonego zwierzęcia. Okres wylęgania wynosi 7-14 dni. Część zakażeń przebiega łagodnie i niecharakterystycznie. W innych przypadkach choroba przebiega dwufazowo: początek jest zwykle nagły z gorączką i objawami grypopodobnymi utrzymującymi się ok. 7 dni, po czym pojawiają się bóle głowy, nudności i wymioty oraz dodatnie objawy oponowe. Postać oponowa kleszczowego zapalenia mózgu kończy się zwykle w ciągu dwóch tygodni powrotem do zdrowia. Postacie mózgowa i mózgowo-rdzeniowa kleszczowego zapalenia mózgu są cięższe w przebiegu, ale kończą się najczęściej pomyślnie [5].

W przypadku  kleszczowego zapalenia mózgu zachorowalność na tą chorobę utrzymuje się na stałym poziomie w analizowanym okresie (wykres 2).

W Polsce są dostępne szczepionki chroniące przed kleszczowym zapaleniem mózgu. Należą one do grupy szczepień zalecanych przez Ministra Zdrowia. Szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, jednakże nie uodparniają na boreliozę.

  • Błonica (dyfteryt)

Błonica to choroba bakteryjna wywołana toksyną wytwarzaną przez pałeczki Loflera (zwanymi też maczugowcami błonicy). Objawy zależne są głównie od wydzielanej egzotoksyny i wywołanych przez nią zmian w mięśniu sercowym i układzie nerwowym oraz martwiczych zmian miejscowych, zwykle w gardle, na migdałkach podniebiennych, w krtani, rzadziej w nosie, na spojówkach i błonach śluzowych narządów płciowych oraz uszkodzonej skórze [1]. Błonica szerzy się najczęściej drogą kropelkową od chorego lub nosiciela maczugowców lub przez bezpośredni kontakt z przedmiotami z otoczenia chorego, a także przez uszkodzoną skórę [5]. 

Warunkiem zabezpieczającym przed zachorowaniem jest stałe prowadzenie immunizacji wśród dzieci. W ostatnich latach na terenie miasta Krakowa i powiatu krakowskiego nie wystąpiły przypadki zachorowań na błonicę.

  • Tężec

Tężec jest ostrą chorobą zakaźną spowodowaną przy naruszeniu ciągłości tkanek (drogą przyranną). Chorobę wywołuje silna toksyna wytwarzana przez laseczkę tężca Clostridium tetani. Do zakażenia dochodzi na skutek zakażenia rany zarodnikami lub laseczkami tężca znajdującymi się w glebie. Charakteryzuje się wzmożoną pobudliwością i skłonnością do uogólnionego skurczu mięśni, w tym oddechowych [1]. Okres wylęgania choroby trwa od kilku dni do kilku tygodni. Na ogół im dłuższy okres wylęgania, tym łagodniejszy przebieg choroby. Choroba rozpoczyna się objawami zwiastunowymi w postaci gorszego samopoczucia. Pierwszym charakterystycznym objawem jest wzmożone napięcie mięśni żwaczy, następnie chory odczuwa wzmożone napięcie innych grup mięśniowych, po czym pojawiają się napady prężeń tężcowych, często bardzo bolesnych. Mimo leczenia chorych z tężcem, śmiertelność jest nadal duża (wynosi ok. 30%) [5].

 W 2016 roku, po raz pierwszy od trzech lat, na terenie nadzorowanym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie zarejestrowano pierwszy przypadek zachorowania spowodowanego przez laseczkę tężca.

3. Zakaźne zatrucia pokarmowe i zakażenia jelitowe

  • Zakaźne zatrucia pokarmowe

Zakaźne zatrucia pokarmowe to najczęściej nagłe stany chorobowe wywołane spożyciem pokarmu zawierającego patogeny lub toksyny bakteryjne. Najczęściej przyczyną zatruć są pałeczki Salmonella (powodują ponad 90% wszystkich zatruć bakteryjnych). Z innych bakterii wywołujących zatrucia pokarmowe należy wymienić patogenne typy Escherichia coli, niektóre gatunki Campylobacter, Yersinia i Bacillus anthracis. Innym pod względem patogenetycznym rodzajem zatrucia pokarmowego jest zatrucie enterotoksyną gronkowcową, wytworzoną wcześniej w pokarmie przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) [5].

Źródłem zakażenia pałeczkami Salmonella (rzadziej innymi gatunkami drobnoustrojów patogennych) dla człowieka są obecnie przede wszystkim produkty spożywcze pochodzenia zwierzęcego: jaja, tusze drobiowe oraz mięso innych gatunków zwierząt i jego surowe przetwory, rzadko zakażona woda [5]. Na terenie Krakowa i powiatu krakowskiego liczba zachorowań na salmonellozę w latach 2015 i 2016 wyniosła po 341 przypadków, co stanowi wzrost liczby zachorowań o 160 przypadków w porównaniu z rokiem 2013, natomiast stwierdzono spadek liczby zachorowań o 35 przypadków w porównaniu z 2014 rokiem (wykres 3).

Źródłem zatruć enterotoksyną gronkowcową są pokarmy bogate w węglowodany zakażone przez człowieka zakażonego gronkowcem (np. wyroby garmażeryjne lub cukiernicze przygotowane przez osobę ze zmianami ropnymi skóry) [5]. Przypadki zatruć enterotoksyną gronkowcową wystąpiły tylko w latach 2013 i 2016, odpowiednio 2 i 1. Wszystkie osoby chore były hospitalizowane.

  • Biegunki zakaźne

Biegunki u dorosłych są najczęściej pochodzenia bakteryjnego lub spowodowane przez toksyny bakteryjne. Spośród bakterii są to najczęściej Gram–ujemne pałeczki grupy Salmonella spp., rzadziej szczepy enterotoksyczne Escherichia coli i rzadko Campylobacter jejuni. W większości biegunek bakteryjnych do zakażenia dochodzi na drodze fekalno–oralnej, przez spożycie zakażonej wody lub pokarmu. Biegunki bakteryjne często charakteryzuje sezonowość występowania (w lecie i wczesną jesienią). Rezerwuarem zakażenia są chorzy, ozdrowieńcy, przejściowi lub stali nosiciele. Roznosicielami są głównie muchy i inne owady przenoszące drobnoustroje z kału na produkty spożywcze. Rzadko do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt człowiek—człowiek. Szerzeniu się zakażeń sprzyjają niehigieniczne warunki transportu i przechowywania żywności.

W 2016 roku na terenie Krakowa i powiatu krakowskiego zarejestrowano 3269 przypadków zatruć pokarmowych i zakażeń jelitowych, co stanowi spadek liczby zachorowań o 757 przypadków w porównaniu do roku ubiegłego. W analizowanym roku największy spadek liczby zachorowań odnotowano wśród pacjentów chorych na wirusowe zakażenia jelitowe oraz biegunkę i zapalenia żołądkowo-jelitowe. W 2016 roku zgłoszono 1038 przypadków wirusowych zakażeń jelitowych, czyli o 347 mniej przypadków w stosunku do roku 2015. Ponadto w roku 2016 zarejestrowano 1571 przypadków biegunki i zapalenia żołądkowo-jelitowego, co stanowi z kolei spadek o 386 przypadków w porównaniu do roku 2015.

4. Wirusowe zapalenie wątroby

Wirusowe zapalenia wątroby są chorobami wywołanymi przez hepatotropowe wirusy, które powodują stan zapalny wątroby. Wirusy HAV i HEV szerzą się drogą pokarmową, pozostałe wirusy: HBV, HDV i HCV – drogą naruszenia ciągłości tkanek, zwaną również drogą krwi lub drogą parenteralną [1]. Okres wylęgania choroby wynosi od 4 tygodni do 6 miesięcy. Na kilkanaście dni przed żółtaczką, czyli zażółceniem skóry (jeśli ona w ogóle wystąpi) pojawiają się objawy niestrawności, rzekomogrypowe bóle stawowe, czasami objawy skórne (wysypka). Chorzy mogą odczuwać bóle pod prawym i lewym łukiem żebrowym. Żółtaczka nie jest objawem bezwzględnie związanym z wirusowym zapaleniem wątroby – postacie bezżółtaczkowe są częstsze niż żółtaczkowe. Niezależnie od etiologii, ostre wirusowe zapalenie wątroby jest w olbrzymiej większości przypadków chorobą samogojącą się. Podstawą leczenia jest odpoczynek fizyczny i psychiczny, a także odpowiednia dieta.

W latach 2013-2016 obserwuje się systematyczny wzrost liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A, B oraz C.

W roku 2016 zarejestrowano 169 przypadków zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby,
w tym:

  • 72 przypadki wirusowego zapalenia wątroby typu B, w tym 1 przypadek ostrego WZW B,
  • 96 przypadków wirusowego zapalenia wątroby typu C, w tym 25 osób hospitalizowanych - o 33 przypadki więcej niż w roku 2015,
  • 1 przypadek wirusowego zapalenia wątroby typu mieszanego HBV i HCV (B+C).

Skuteczną i sprawdzoną metodą profilaktyki WZW typu B są szczepienia ochronne.

5. Narażenie na wściekliznę

Wirus wścieklizny jest klasycznym przykładem wirusa neurotropowego szerzącego się i namnażającego w układzie nerwowym. Wścieklizna objawia się ostrym zapaleniem mózgu i rdzenia, które niemal zawsze prowadzi do śpiączki w ciągu 10 dni od pierwszych objawów [1]. Wścieklizna występuje u ssaków. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez wprowadzenie wirusa ze śliną do rany podczas pokąsania przez chore zwierzę. Wścieklizna u ludzi występuje najczęściej w jednej z dwu postaci klinicznych: pobudzeniowej lub porażennej. Okres wylęgania u człowieka trwa najkrócej 10 dni, najczęściej 4-12 tygodni. W każdym przypadku pokąsania człowieka przez nieznane zwierzę powinno wprowadzić się profilaktykę uodpornienia czynnego i biernego [5].

W 2016 roku na terenie miasta Krakowa oraz powiatu krakowskiego liczba osób zakwalifikowanych do profilaktycznych szczepień przeciwko wściekliźnie nieznacznie spadła w porównaniu do lat 2013-2015.

6. Zakażenia bakteryjne

  • Choroba meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa to zakażenie wywołane przez bakterie Gram-ujemne dwoinki Neisseria meningitidis. Zakażenia meningokokowe u ludzi wywołują najczęściej postać ropną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, rzadziej posocznicę. Przebieg zakażenia uzależniony jest w dużej mierze od stanu immunologicznego zakażonego człowieka. Bakterie są przenoszone drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni z wydzieliną górnych dróg oddechowych. W Polsce najczęściej występują szczepy B oraz C [4].

W 2016 roku zgłoszono 6 przypadków zachorowań na inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), tj. o 3 przypadki mniej niż w roku 2015. Wszyscy chorzy byli hospitalizowani.
W dwóch przypadkach zachorowania wystąpiły pod postacią posocznicy meningokokowej, a w czterech przypadkach zachorowań rozpoznano meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Wśród osób, które zachorowały na chorobę meningokokową nie było śmiertelnych przypadków.

W Polsce szczepienia przeciw meningokokom wprowadzono do kalendarza szczepień w 2003 roku jako szczepienia zalecane finansowane przez pacjenta.

  • Choroba pneumokokowa

Choroba pneumokokowa, wywoływana przez Gram-dodatnie bakterie Streptococcus pneumoniae, jest jedną z najczęstszych przyczyn zachorowań i śmiertelności wśród dzieci na całym świecie. Około 5-10% osób zdrowych może być, zwykle okresowo, nosicielami pneumokoków (jama nosowo-gardłowa). U zdrowego człowieka istnieją nieswoiste mechanizmy osłaniające drogi oddechowe przed zakażeniem (śluz drzewa oskrzelowego, odruch kaszlowy, ruch rzęsek). Do zachorowania dochodzi u osób o obniżonej odporności lub z chorobami przewlekłymi. Warunkiem koniecznym do rozwoju choroby jest kolonizacja nosogardzieli przez pneumokoki [3].

Od kilkunastu lat występują, z tendencją do stałego narastania, typy pneumokoków opornych na penicylinę, a nierzadko również na inne grupy antybiotyków [5]. W związku z prowadzoną w Polsce w ostatnich latach poszerzoną diagnostyką, zwiększa się ilość przypadków inwazyjnych zakażeń pneumokokowych potwierdzonych laboratoryjnie [6]. W 2013 roku na terenie miasta Krakowa i powiatu krakowskiego zarejestrowano 4 przypadki zachorowań na chorobę wywołaną przez Streptococcus pneumoniae, w 2014 roku – 6 przypadków, a w 2015 roku – 21 przypadków. W 2016 roku zgłoszono 27 przypadków zachorowań na chorobę wywołaną przez Streptococcus pneumoniae, w tym 3 przypadki to zapalenie opon mózgowych i/lub mózgu, a 5 przypadków to przypadki wystąpienia posocznicy. W 2016 roku nie odnotowano przypadków śmiertelnych.

  • Choroba wywołana przez Haemophilus influenzae typu B (Hib)

Bakterie Haemophilus influenzae mogą być przyczyna ciężkich zakażeń, zwłaszcza u dzieci do 4 roku życia, ludzi starszych, osób z przewlekłymi schorzeniami lub osłabionym układem immunologicznym. H. influenzae wchodzi w skład fizjologicznej flory bakteryjnej górnych dróg oddechowych i jest powszechnie izolowany z wydzieliny jamy nosowo-gardłowej osób zdrowych (do 90%). Za reakcję zapalną, objawy ze strony narządów i układów oraz mechanizmy towarzyszące posocznicy u ww. osób odpowiedzialna jest silna endotoksyna bakteryjna. W przypadkach wcześnie rozpoznanych i prawidłowo leczonych rokowanie jest pomyślne. W ciężkich, powikłanych infekcjach, zwłaszcza u nieimmunizowanych dzieci do 2 roku życia oraz osób z zaburzeniami odporności, zakażenie może mieć przebieg śmiertelny.

W 2016 roku, jak w roku ubiegłym, odnotowano 3 przypadki zachorowań na chorobę wywołaną przez Haemophilus influenzae typu B. W Polsce, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych szczepienia przeciwko pałeczce Haemophilus influenzae typu B są obowiązkowe od 2007 roku.

 

Literatura:

  1. Baumann-Popczyk A., Sadowska-Todys M., Zieliński A. Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka, Wyd. VII, Warszawa, PZH, 2014, ISBN 978-83-7522-114-5
  2. Cherry J.D. 2003. The Science and Fiction of the “Resurgence” of Pertussis. Pediatrics, 112(2)
  3. Korona-Głowniak I., Niedzielski A. 2013. Nosicielstwo Streptococcus pneumoniae a rozwój choroby pneumokokowej. Otorynolaryngologia, 12(1): 1-7
  4. Skoczyńska A, Kadłubowski M, Hryniewicz W. 2005. Szybkie wykrywanie ognisk epidemicznych poza szpitalnych zakażeń układu nerwowego i posocznicy wywoływanych przez Neisseria meningitidis. Klinika Pediatryczna, 13: 457-460.
  5. Dziubek Z. 2012. Choroby zakaźne i pasożytnicze. Wydanie IV uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, ISBN 978-83-200-4534-5.
  6. „Rekomendacje postępowania w zakażeniach bakteryjnych ośrodkowego układu nerwowego. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczno-profilaktyczne” Wydawnictwo sfinansowane ze środków będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach programu zdrowotnego pn. „Narodowy Program Ochrony Antybiotyków na lata 2011-2015”. Wydanie I. Warszawa 2011.

 

wyk. Paulina Kłysińska / Renata Sawicka-Nowak

Grypa - ostra choroba układu oddechowego

Grypa to ostra choroba układu oddechowego wywołana przez RNA ortomyksowirusy. Wykazuje powinowactwo głównie do nabłonka dróg oddechowych, ale może również odpowiadać za reakcje cytotoksyczne zachodzące w komórkach mięśniowych, neuronach i komórkach śródbłonka naczyń.

Istnieją trzy rodzaje wirusa grypy: wirus typu A (chorują ludzie i inne ssaki, m.in. świnie, konie oraz ptaki), wirus typu B (chorują tylko ludzie) i wirus typu C (chorują tylko ludzie). Grypa nadal jest jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności ludzi na świecie. Choroba występuje głównie w miesiącach zimowych (styczeń-luty), powodując epidemię zachorowań. Do zakażenia dochodzi:

  • drogą kropelkową poprzez wdychanie wydzieliny dróg oddechowych osób zakażonych, wydalających ją podczas kaszlu lub kichania oraz poprzez kontakt bezpośredni,
  • poprzez kontakt z przedmiotami (klamki, poręcze, uchwyty w miejscach publicznych czy środkach komunikacji miejskiej) zanieczyszczonymi skażoną wydzieliną z dróg oddechowych.

Okres wylęgania grypy wynosi od 18 do 72 godzin. Głównymi objawami choroby są gorączka, ból głowy, ból mięśni, osłabienie, gorączka powyżej 38°C oraz nieżyt nosa. Wirus grypy atakuje osoby w każdym wieku i chociaż zakażenie zazwyczaj przebiega stosunkowo łagodnie, to w określonych grupach pacjentów: u obciążonych chorobami przewlekłymi, małych dzieci, osób starszych (zwłaszcza po 65. roku życia) może być przyczyną poważnych powikłań, a nawet zgonów.

Coroczne szczepienia to najbardziej efektywny sposób zabezpieczania się przed grypą i jej powikłaniami. Wirus grypy charakteryzuje się dużą zmiennością ze względu na występowanie punktowych mutacji spontanicznych zachodzących w materiale genetycznym wirusa podczas replikacji i powodujących zmiany antygenowe wirusowych glikoprotein, co prowadzi do powstania nowych wariantów antygenowych wirusa. W konsekwencji jest to przyczyną trudności w opracowaniu szczepionki przeciw wirusowi grypy oraz braku pełnej odporności po zachorowaniu, dlatego corocznie konieczna jest zmiana składu szczepionki przeciwgrypowej. Szczepienie przeciwko grypie zaleca się przed każdym sezonem epidemicznym wszystkim osobom, które ukończyły 6.miesiąc życia, chyba, że występują u nich przeciwwskazania doszczepienia.

Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w Krakowie prowadzi stały nadzór i monitoring nad grypą. Na podstawie przesyłanych przez lekarzy sprawozdań tzw. MZ-55 opracowane są dane dotyczące zachorowań na grypę na terenie Miasta Krakowa i powiatu krakowskiego. Najwyższą zapadalność na grypę i podejrzenia grypy na terenie miasta Krakowa odnotowano w miesiącu styczniu i lutym. Analizując sezon epidemiczny 2016/17 do 2015/16 obserwuje się spadek zapadalności na grypę, co może być związane ze wzrastającą świadomością pacjentów na temat profilaktycznych szczepień przeciwko grypie.

W 2017 roku w okresie letnim zaobserwowano wzrost zachorowań na grypę na terenie miasta Krakowa w porównaniu do roku ubiegłego. Może być to przyczyną dużej zmienności pogody i wahań temperatury. 

 

 

wyk. Agnieszka Wiśniewska, Paulina Kłysińska

Profilaktyka chorób zakaźnych w podróży

Jeśli planujesz wakacje w tropikalnych krajach nie zapomnij o swoim zdrowiu i zaplanuj wraz ze specjalistą medycyny podróży niezbędną profilaktykę. Lista ważnych spraw dla profilaktyki chorób zakaźnych to:

I. Szczepienia ochronne                                      

II. Profilaktyka malarii i innych chorób przenoszonych przez owady                         

III. Higiena w tropikach i profilaktyka chorób przewodu pokarmowego

 

I. W egzotycznych rejonach świata turysta narażony jest na choroby tropikalne oraz powszechnie występujące drobnoustroje chorobotwórcze związane zwykle z niskim poziomem warunków sanitarnych. Chorobom tropikalnym można skutecznie zapobiegać poprzez odpowiednie przygotowanie do podróży. Na 6-8 tygodni przed planowanym wyjazdem warto udać się do placówki medycyny podróży. Wizyta w gabinecie medycyny podróży, u lekarza, który na co dzień zajmuje się epidemiologią i medycyną tropikalną oraz czynnie bierze udział w ruchu globtroterskim, regularnie podróżując po świecie, gwarantuje wysoki poziom porady, opartej na wiedzy i własnym doświadczeniu, wyniesionym z praktyk, a nie ze środków masowego przekazu. Statystyki dowodzą, że nawet największa ostrożność nie uchroni nas przed chorobą, niemniej jednak ryzyko zachorowania można zminimalizować lub nawet wykluczyć. W tym wypadku kluczową rolę odgrywają szczepienia ochronne. To jeden z najlepszych sposobów zapobiegania chorobom zakaźnym. Jest to bezpieczna i skuteczna forma profilaktyki, wykorzystująca naturalne zdolności obronne organizmu i zapewniająca odporność na długi czas. Aby wytworzyć odporność niektóre szczepienia wymagają podania dwóch lub trzech dawek w odpowiednich odstępach czasowych, dlatego warto zaplanować wizytę u specjalisty medycyny podróży 6-8 tygodni przed planowanym wyjazdem. Lekarz pomoże wybrać szczepienia oraz oceni ewentualne przeciwwskazania do ich wykonania. Warto rozważyć szczepienia nie tylko w odniesieniu do jednego sezonu ale także w perspektywie kolejnych wyjazdów, gdyż szczepienia, w zależności od rodzaju zastosowanej szczepionki, uodparniają na kilka, kilkanaście lat, a niektóre nawet na całe życie. Rezygnacja ze szczepień zalecanych przed podróżą może zaowocować przerwaniem podróży ze względów zdrowotnych.

Wybrane szczepienia ochronne dla podróżujących:

Wirusowe zapalenie wątroby typu A – występuje w wielu krajach na całym świecie, w tym również w Polsce. Do zakażenia dochodzi głównie drogą pokarmową poprzez spożycie żywności lub wody zakażonych wirusem, stąd też chorobę popularnie nazywa się ,,chorobą brudnych rąk”. U większości zaszczepionych odporność występuje już w 2 tygodnie po pierwszej dawce, a podanie drugiej dawki uzupełniającej daje ochronę na wiele lat.

Żółta Febra -  ciężka choroba wirusowa przenoszona przez komary. Występuje w krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz Ameryki Środkowej i Południowej. Obecnie dostępna jest szczepionka przeciwko żółtej febrze, podawana raz na 10 lat.

Tężec -  zasięg ogólnoświatowy, szczególnie w rejonach wiejskich. Zakaźna choroba układu nerwowego. Do zakażenia dochodzi poprzez zanieczyszczenie uszkodzonej skóry, zranienia, oparzenia. W Polsce dostępnych jest kilka szczepionek przeciwko tężcowi, dobieranych odpowiednio do indywidualnych przypadków.

Japońskie Zapalenie Mózgu (JZM) – choroba wirusowa przenoszona przez komary. Występuje w Azji i zachodniej części Pacyfiku. Ryzyko zachorowania dla podróżnych wzrasta w porze deszczowej i monsunowej, w regionach wiejskich (pola ryżowe). Jest to poważna choroba, śmiertelna w 20-40% wszystkich przypadków. JZM może prowadzić do poważnych długoterminowych konsekwencji, takich jak fizyczna lub psychiczna niepełnosprawność lub śmierć. Wszyscy podróżujący do obszarów ryzyka zakażeniem  JZM powinni rozważyć zaszczepienie się. Jedno ukąszenie komara może spowodować Japońskie Zapalenie Mózgu.

Dur Brzuszny – ciężka choroba wywołana przez bakterie, do zakażenia dochodzi po spożyciu zanieczyszczonej bakteriami żywności lub wody. Obszary największego ryzyka zakażenia to wschodnia i południowo - wschodnia część Azji, Afryka, Południowa i Środkowa Ameryka. Profilaktyka obejmuje zarówno przestrzeganie higieny przygotowywanej żywności jak i szczepienia ochronne. Możliwe jest zastosowanie m.in. szczepionki jednodawkowej, podawanej najpóźniej tydzień przed wyjazdem.

Wścieklizna – ciężka, śmiertelna choroba wirusowa przenoszona poprzez kontakt uszkodzonej skóry ze śliną chorego zwierzęcia. Wścieklizna występuje na obszarze Azji, Afryki oraz Ameryki Południowej, ale także Europy (Rumunia). Szczepienia  przedekspozycyjne obejmują 3 dawki w odstępach 0-7-28 dni oraz dawkę uzupełniającą po 12 miesiącach.

II. Malaria jest ciężką chorobą wywołaną przez pierwotniaki z rodziny Plasmodium przeciw której nie ma szczepionki. Pierwotniaki te przenoszone są przez komary, a do zarażenia człowieka dochodzi poprzez ukąszenie komara. Skuteczna ochrona obejmuje zarówno stosowanie barier mechanicznych (moskitiery – nie tylko w pomieszczeniach, ale także na otwartej przestrzeni, siatki w oknach, jasna odzież z długimi rękawami i nogawkami, zakryte buty, skarpetki) jak i środków odstraszających owady tzw. Repelentów. Należy stosować repelenty zarówno na odkrytą skórę jak i na moskitiery, siatki w oknach oraz odzież. Czas działania repelentu to 2-4 godziny. Należy pamiętać, że zapobieganie ukąszeniom komarów to także ochrona przed ukąszeniami innych owadów (kleszczy, much, meszek), a co za tym idzie ochrona przed innymi ciężkimi chorobami przenoszonymi przez te owady. Bardzo ważna jest również profilaktyka farmakologiczna malarii. Należy ją stosować przyjmując w trakcie pobytu w rejonach występowania malarii (Afryka Subsaharyjska, Azja – jej wschodnia i południowo-wschodnia część, Ameryka Środkowa i Południowa) leki przeciwmalaryczne w dawkach profilaktycznych.

III. Higiena w tropikach obejmuje zarówno profilaktykę chorób biegunkowych i innych chorób przewodu pokarmowego jak i profilaktykę chorób skóry, śluzówek, chorób przenoszonych przez kontakt bezpośredni z inną osobą, między innymi kontakt seksualny. Najczęstszą chorobą przewodu pokarmowego w tropikach jest tak zwana biegunka podróżnych. Istotne jest przestrzeganie zasad higieny oraz stosowanie wczesnego leczenia w przypadku wystąpienia pierwszych objawów. Do zachorowania dochodzi po spożyciu zakażonej żywności lub wody. Dlatego też należy pamiętać o spożywaniu wyłącznie jedzenia poddawanego obróbce termicznej, świeżo przygotowanego, najlepiej gorącego. Należy unikać spożywania niedogotowanego mięsa lub owoców morza. Owoce i warzywa powinno się spożywać tylko po umyciu przez siebie, nie należy pić niepasteryzowanego mleka i jego przetworów. Pijemy wyłącznie napoje zamykane fabrycznie, butelkowaną fabrycznie wodę mineralną. Takiej też wody należy używać do mycia zębów. Do zakażenia ciężkimi chorobami zakaźnymi (wirusowe zapalenie wątroby, AIDS, kiła, rzeżączka) może dojść w trakcie ryzykownych kontaktów seksualnych bez zabezpieczenia.

Planując urlop warto zatem przestrzegać powyższych zaleceń albowiem zaoszczędzi to bólu i dyskomfortu związanego z chorobą. Najlepiej aby, z podróży zagranicznych przywozić jedynie miłe wspomnienia a nie choroby.

Wyk: B. Lemańska

Ocena szpitali w świetle rocznego sprawozdania za 2016 rok

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Krakowie informuje: pod nadzorem sanitarnym Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie w 2016 roku znajdowało się 27 szpitali w tym 10 wielospecjalistycznych i 17 jednospecjalistycznych.

W roku 2016 w szpitalach przeprowadzono 649 kontroli sanitarnych. W czasie 56 kontroli stwierdzono nieprawidłowości sanitarno-higieniczne, wydano 39 decyzji zarządzających nakazujących poprawę stanu technicznego i sanitarno-higienicznego.

Stan techniczny szpitali jest mocno zróżnicowany, przeważają jednakże liczebnie szpitale, w których stan techniczny oceniany jest na ocenę bardzo dobrą i dobrą. Spośród 27 szpitali 12 stanowią obiekty w bardzo dobrym stanie technicznym, 11 jest ocenianych jako dobre, a 4 jako dostateczne i wymagają w dalszym ciągu podejmowania prac dostosowawczych. Większość szpitali realizuje działania naprawcze, ujęte w opracowanych programach dostosowawczych. Termin dostosowania szpitali do wymogów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 739) przypada na dzień 31 grudnia 2017 r.

W celu stałego podnoszenia jakości świadczonych usług medycznych szpitale są wyposażane w ramach środków własnych, częściowo dotacji unijnych w nowoczesny sprzęt medyczny, poprawiany jest na bieżąco stan sanitarno–techniczny obiektów.

W szpitalach w 2016 r. nie stwierdzono rażących uchybień, które zagrażałyby zdrowiu i życiu hospitalizowanych pacjentów.

W ramach prowadzonego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie nadzoru oceniany był również szpitalny system zapobiegania i zwalczania zakażeń szpitalnych, w tym kwalifikacje członków Komitetu i Zespołu Kontroli Zakażeń Szpitalnych oraz ich działania w zakresie monitorowania i rejestracji zakażeń i czynników alarmowych, wybrane elementy organizacji świadczeń zdrowotnych w sposób zapewniający ochronę przed zakażeniami oraz dostępność do laboratorium.

We wszystkich kontrolowanych szpitalach funkcjonują Komitety i Zespoły Kontroli Zakażeń Szpitalnych, jednak ich osobowy skład nie zawsze jest pełny, jak również nie zawsze spełnione są wymogi prawa w zakresie kwalifikacji ich członków. Nieprawidłowości w powyższym zakresie zostały objęte decyzjami Państwowego Powiatowego Inspektora sanitarnego w Krakowie.

18 spośród nadzorowanych szpitali prowadzi monitoring zakażeń szpitalnych polegający na czynnej, bieżącej rejestracji każdego zakażenia. System ten daje kierownictwu szpitala najpełniejszy obraz sytuacji epidemiologicznej placówki, pozostałe obiekty prowadzą monitoring bierny, polegający na okresowej rejestracji zakażeń poprzez zbieranie informacji o zakażeniach na podstawie raportów lub kart rejestracji wypełnianych przez lekarzy prowadzących chorych (typowe badanie retrospektywne).

Tylko 6 szpitali posiada własne laboratorium, pozostałe placówki korzystają z usług laboratoriów zewnętrznych, wysyłając materiał biologiczny do analizy poza teren szpitala. Zgodnie z wymogami prawa  szpitale prowadzą kontrole wewnętrzne w zakresie przestrzegania i właściwej realizacji opracowanych i funkcjonujących w szpitalach procedur ogólnych oraz procedur związanych z wystąpieniem ognisk zakażeń szpitalnych.

Do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie w 2016 roku zgłoszono wystąpienie podejrzenia 22 ognisk epidemicznych w 9 szpitalach. W zgłoszonych ogniskach epidemicznych jako czynniki chorobotwórcze wystąpiły między innymi: wirusy grypy A i A(H1N1), Clostridium difficile, Acinetobacter baumannii XDR, rotawirusy, norowirusy, świerzbowiec.

W 2016 roku w ramach nadzoru nad prawidłową zgłaszalnością chorób zakaźnych przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie przeprowadzali kontrole tematyczne w związku z niezgodnościami liczebnymi występującymi pomiędzy liczbą chorób zakaźnych wykazanych przez placówki do NFZ, a liczbą zgłoszoną przez lekarzy do tut. organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Wymiarem efektywności prowadzonego przeciwepidemicznego nadzoru nad szpitalami jest stała poprawa stanu technicznego budynków i pomieszczeń, w których realizowane są świadczenia zdrowotne oraz bieżąca współpraca w wygaszaniu występujących ognisk zakażeń szpitalnych.

 

 

Opracowała: Barbara Tobjasz

Kontakt

Dziennik Podawczy
tel. centrala:
(12) 644-91-33,
(12) 644-93-72,
(12) 644-99-64,
(12) 684-40-35,
(12) 684-40-99;
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

 

 

2017  Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie